Đặc sản này không chỉ nổi tiếng nhờ hương vị thơm ngon mà còn đến từ hình dáng, cách ăn và kể cả tên gọi mà mỗi khi nghe tới khiến ai cũng “ngượng đỏ mặt”. Đây cũng là món được xem là “lộc trời” ở miền Trung, luôn khiến thực khách tò mò và muốn thử thưởng thức một lần trong đời.
Loại ốc có tên "ngượng đỏ mặt" có tên khoa học là Cypraea tigris, thuộc họ ốc Cypraeidae là nhóm ốc vỏ bóng, hoa văn đẹp, từng được sử dụng làm đồ trang trí hoặc sưu tầm ở nhiều quốc gia ven biển. Riêng tại Việt Nam, loài ốc này lại được người dân đặt cho một cái tên dân gian gọi là ốc trinh nữ hay ốc bướm. Điều này vô tình khiến nhiều người khi nhắc đến tên loại “đặc sản” trời ban này phải ngượng đỏ mặt.
Cả tên gọi lẫn hình dáng của ốc bướm đều dễ khiến người lần đầu nhìn thấy… ngượng ngùng.
Ốc có thân bầu dục, mặt dưới là một khe rãnh dài thông với bên ngoài, viền rãnh có các đường gợn như răng cưa. Khi lật mặt này lên, không ít người phải bật cười vì hình dáng “nhạy cảm” đến mức khó nói thành lời. Tuy nhiên, chính vẻ ngoài lạ lẫm ấy lại khiến ốc bướm trở nên dễ nhớ, dễ gây tò mò, đặc biệt với thực khách thành phố.
Phần vỏ ốc bướm nổi bật với lớp men tự nhiên bóng mịn, hoa văn loang như da hổ, màu sắc sáng đẹp. Con lớn có thể to bằng nắm tay người trưởng thành, cầm chắc tay, nặng và dày vỏ hơn nhiều loại ốc biển phổ biến khác.
Theo những ngư dân lâu năm, ốc bướm phân bố chủ yếu ở vùng biển miền Trung, tập trung nhiều tại các rạn đá ngầm, khu vực nước trong và sạch, ít bùn cát. Ốc bướm có nhiều ở khu vực: TP. Đà Nẵng và các tỉnh như Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa… hay một số vùng biển lân cận đều có loài ốc này sinh sống.
Trước đây, ốc bướm không phải hải sản có giá trị kinh tế cao. Ngư dân khi đi lặn hoặc kéo lưới ven rạn đá nếu gặp thì bắt về ăn trong nhà, hoặc đem đãi khách phương xa như một món “quà hiếm” đúng nghĩa. Do hình dáng lạ, cách chế biến cũng không phổ biến, ốc bướm từng bị xem là món ăn chơi, không mấy ai buôn bán.
Chỉ vài năm gần đây, khi ẩm thực địa phương được quan tâm nhiều hơn, các món “độc lạ” từ miền biển dần được giới thiệu rộng rãi trên mạng xã hội, ốc bướm mới thực sự bước ra khỏi gian bếp của ngư dân để trở thành đặc sản được săn tìm.
Điểm khiến ốc bướm chinh phục thực khách không chỉ nằm ở cái tên hay hình dáng gây tò mò, mà còn ở chất lượng thịt. Thịt ốc bướm có màu trắng hồng, thớ dày, chắc và sở hữu độ dai vừa phải. Khi chín, thịt ngọt tự nhiên, không bở, không tanh, càng nhai càng cảm nhận rõ vị biển.
Ốc bướm có vị thơm rất riêng, thịt ngọt, chắc, ngon nhất là hấp, luộc để giữ được nguyên hương vị tự nhiên.
Đặc biệt, ốc bướm có mùi thơm rất riêng, nhất là khi được chế biến đơn giản. Chỉ cần luộc hoặc hấp, mùi thơm nhẹ đã lan tỏa, không cần nhiều gia vị cầu kỳ. Đây cũng là lý do người miền biển thường chọn cách chế biến tối giản để giữ trọn hương vị tự nhiên của ốc.
Trong số các món từ ốc bướm như xào sa tế, nướng bơ tỏi, nấu cháo hay làm lẩu, ốc bướm hấp sả vẫn được đánh giá là ngon nhất. Không phải vì cầu kỳ, mà bởi cách làm đặc biệt gần như “độc nhất vô nhị” của loài ốc này.
Theo người dân sống ở vùng ven biển miền Trung, chia sẻ rằng hấp ốc bướm hoàn toàn khác với hấp các loại ốc thông thường. Không cần cho nước vào nồi, chỉ xếp ốc cùng vài cây sả đập dập và một ít muối hột, rồi bắc lên bếp. Khi gặp nhiệt, ốc tự tiết ra nước từ bên trong, đủ để làm chín chính phần thịt.
Ốc chín bằng hơi nước tự nhiên nên giữ được độ ngọt, thịt không bị khô hay nhạt. Khi nước cạn hẳn, mùi thơm của sả hòa với vị mặn vừa phải của muối hột bốc lên quyện cùng hương ốc, khiến người ăn chỉ cần thử một lần là khó quên.
Ăn ốc bướm cũng là một trải nghiệm thú vị.
Khác với nhiều loại ốc phải dùng tăm, kim găm hay gai bưởi để khêu thịt, người dân miền biển thường dùng hai con ốc đập nhẹ vào nhau. Chỉ cần canh đúng phần lưng ốc, gõ vừa tay, vỏ sẽ nứt ra, để lộ phần thịt trắng mẩy, béo thơm bên trong.
Nếu như trước kia ốc bướm chỉ quanh quẩn trong bữa ăn của ngư dân miền biển, thì nay loài ốc này đã xuất hiện ngày càng nhiều trên chợ mạng, tại các cửa hàng hải sản và thực đơn nhà hàng. Giá bán hiện dao động khoảng 100.000 - 150.000 đồng/kg, tùy thời điểm và kích cỡ ốc.
Theo nhiều hộ kinh doanh ốc bướm không phải lúc nào cũng có sẵn. Loài ốc này số lượng không nhiều, lại khó khai thác vì sống ở rạn đá ngầm, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và chuyến biển của ngư dân. Mùa hè, đặc biệt khoảng tháng 3 - tháng 4, là thời điểm ốc bướm xuất hiện nhiều và dễ đánh bắt nhất. Ngoài mùa này, số lượng giảm rõ rệt, giá cũng tăng cao, khách muốn mua thường phải đặt trước.
Tại các nhà hàng ven biển miền Trung, ốc bướm dần trở thành món “ghi điểm” với du khách nhờ câu chuyện thú vị xoay quanh tên gọi và cách chế biến. Từ hấp sả, nướng bơ tỏi đến nấu cháo hay lẩu ốc, mỗi món đều mang một sắc thái riêng, nhưng vẫn giữ được vị ngọt đặc trưng của thịt ốc.
Không chỉ là loại ốc với tên lạ mà khi thưởng thức, thực khách sẽ hiểu tại sao loại ốc này trở thành đặc sản vùng biển nhờ hương vị thơm ngon, ngọt thịt và đậm vị biển cả. Từ một món ăn dân dã, từng bị bỏ qua vì hình dáng lạ và khó chế biến, ốc bướm nay trở thành đặc sản được người thành phố ưa chuộng, vừa ngon, vừa độc đáo.
