Một số thói quen xấu tưởng chừng không đáng kể lại có thể vô tình gây hại cho não bộ của trẻ trong quá trình phát triển.
Bố mẹ đều mong muốn con lớn lên thông minh, giỏi giang và khỏe mạnh. Tuy nhiên, trong nhịp sống bận rộn hiện nay, không ít thói quen tưởng chừng bình thường lại âm thầm ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của trẻ. Những thói quen này không gây hại ngay lập tức, nhưng nếu kéo dài, có thể làm suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ, tư duy và điều chỉnh cảm xúc của con.
Điều đáng lo ngại là nhiều hành vi ấy bắt nguồn từ cách sinh hoạt trong gia đình hoặc từ sự “dễ dãi” của người lớn vì chiều con. Vì vậy, bố mẹ cần sớm nhận diện và kiên trì giúp con từ bỏ 5 thói quen xấu, dù việc thay đổi ban đầu có thể gặp không ít khó khăn. Đây chính là bước quan trọng để bảo vệ não bộ của trẻ và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển trí tuệ lâu dài sau này.
Bỏ bữa sáng
Bữa sáng đóng vai trò nền tảng trong việc cung cấp năng lượng và dưỡng chất cho não bộ sau một đêm dài. Khi trẻ bỏ bữa sáng, não bộ rơi vào trạng thái “thiếu nhiên liệu”, khiến khả năng hoạt động và tiếp nhận thông tin bị suy giảm.
Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ không ăn sáng thường dễ mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và học tập kém hiệu quả trong suốt buổi sáng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến trí nhớ, sự tỉnh táo và hiệu suất học tập của trẻ.
Vì vậy, bố mẹ nên chuẩn bị cho con một bữa sáng đơn giản nhưng đầy đủ dinh dưỡng, kết hợp các nhóm thực phẩm như trứng, sữa, bánh mì và trái cây. Quan trọng hơn, hãy giúp trẻ hình thành thói quen ăn sáng đều đặn ngay từ nhỏ, để con hiểu rằng bữa sáng không chỉ là một bữa ăn, mà là “nguồn năng lượng khởi động” cho trí não và cả ngày dài phía trước.
Thiếu ngủ
Giấc ngủ đóng vai trò then chốt trong quá trình phát triển và phục hồi của não bộ trẻ. Khi ngủ đủ và sâu, não có thời gian “sắp xếp lại” thông tin, củng cố trí nhớ và tái tạo năng lượng cho ngày hôm sau.
Theo Tổ chức Giấc ngủ Quốc gia Hoa Kỳ, trẻ trong độ tuổi đi học cần ngủ từ 9 - 11 giờ mỗi ngày, thanh thiếu niên cần khoảng 8 - 10 giờ. Thế nhưng trên thực tế, không ít trẻ đang rơi vào tình trạng thiếu ngủ kéo dài do áp lực học tập và thói quen sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều.
Thiếu ngủ mãn tính khiến não bộ hoạt động kém hiệu quả, làm suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung và năng lực học tập. Não bộ lúc này giống như một chiếc máy tính không được nghỉ ngơi hay bảo trì: chạy chậm, dễ quá tải và liên tục gặp “lỗi”. Vì vậy, trẻ thiếu ngủ thường mệt mỏi, lơ đãng trong lớp và khó tiếp thu bài vở.
Để giúp con ngủ đủ và ngủ chất lượng, bố mẹ có thể áp dụng một số nguyên tắc đơn giản:
Duy trì lịch sinh hoạt ổn định: Cùng con xây dựng giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để hình thành đồng hồ sinh học lành mạnh.
Tạo môi trường ngủ lý tưởng: Phòng ngủ nên yên tĩnh, ánh sáng dịu và nhiệt độ mát mẻ, giúp trẻ dễ đi vào giấc ngủ sâu.
Hạn chế thiết bị điện tử trước giờ ngủ: Tránh cho trẻ dùng điện thoại, máy tính bảng hay xem tivi ít nhất 1 - 2 giờ trước khi đi ngủ. Thay vào đó, trẻ có thể đọc sách nhẹ nhàng hoặc nghe nhạc êm dịu để thư giãn tinh thần.
Một giấc ngủ đủ và chất lượng giúp trẻ học tập hiệu quả hơn, nền tảng quan trọng cho sự phát triển trí não và sức khỏe lâu dài.
Sự phụ thuộc quá mức vào các thiết bị điện tử
Sự phát triển của công nghệ khiến các thiết bị điện tử trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của trẻ em ngày nay. Điện thoại, máy tính bảng hay TV không chỉ phục vụ học tập mà còn là công cụ giải trí phổ biến. Tuy nhiên, khi trẻ quá phụ thuộc vào các thiết bị này, não bộ có thể chịu nhiều tác động tiêu cực.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc chơi game và xem video ngắn trong thời gian dài làm giảm khả năng tập trung, hạn chế tư duy sáng tạo và khiến trẻ khó duy trì sự chú ý vào những hoạt động đòi hỏi kiên nhẫn. Trẻ quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh, hình ảnh sinh động, nên dễ cảm thấy chán nản khi học tập hoặc làm bài tập cần suy nghĩ sâu.
Thực tế, không ít trẻ sau giờ học dành hàng giờ liền cho điện thoại. Ban đầu chỉ là giải trí ngắn, nhưng dần dần trẻ trở nên xao nhãng việc học, làm bài qua loa và khó tập trung lâu dài. Sự lệ thuộc âm thầm ấy ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả học tập và sự phát triển não bộ.
Để hạn chế tác động tiêu cực của thiết bị điện tử, bố mẹ có thể áp dụng một số biện pháp sau:
Giới hạn thời gian sử dụng hợp lý: Thiết lập quy định rõ ràng về thời gian dùng thiết bị điện tử mỗi ngày, không quá 1 - 2 giờ, và cần được thực hiện nhất quán.
Định hướng cách sử dụng tích cực: Khuyến khích trẻ sử dụng thiết bị điện tử cho mục đích học tập và khám phá kiến thức, như xem video giáo dục, đọc sách điện tử hoặc học kỹ năng mới.
Khuyến khích các hoạt động thay thế: Tạo điều kiện để trẻ tham gia những sở thích lành mạnh như vẽ tranh, chơi nhạc, đọc sách, vận động thể chất hay chơi cùng bạn bè, giúp trẻ cân bằng và giảm sự lệ thuộc vào màn hình.
Khi được định hướng đúng cách, thiết bị điện tử có thể trở thành công cụ hỗ trợ, thay vì là rào cản đối với sự phát triển trí não và khả năng học tập của trẻ.
Không thích chơi thể thao
Khi trẻ tập thể dục, tuần hoàn máu được cải thiện, não bộ nhận nhiều oxy và dưỡng chất hơn, từ đó hỗ trợ khả năng tư duy, ghi nhớ và tập trung.
Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại, không ít trẻ dành phần lớn thời gian ở trong nhà, ngồi trước màn hình và ít vận động. Điều này vô tình làm hạn chế cơ hội phát triển toàn diện của não bộ.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trẻ thường xuyên tham gia các hoạt động thể chất có khả năng nhận thức tốt hơn, tinh thần linh hoạt hơn và kết quả học tập cũng tích cực hơn so với những trẻ ít vận động. Vận động đều đặn giúp não bộ “thức tỉnh”, tăng sự nhạy bén và giảm căng thẳng trong quá trình học tập.
Để giúp trẻ hình thành thói quen vận động lành mạnh, bố mẹ có thể:
Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động thể thao phù hợp: Cho trẻ tham gia các câu lạc bộ thể thao ở trường hoặc tạo điều kiện để trẻ vận động ngoài trời vào cuối tuần như chạy bộ, đạp xe, đá bóng hay leo núi nhẹ.
Đồng hành cùng con trong việc tập luyện: Khi bố mẹ cùng vận động với con, trẻ sẽ có thêm động lực, đồng thời mối quan hệ gia đình cũng trở nên gắn bó và tích cực hơn.
Tâm trạng tiêu cực kéo dài
Khi trẻ phải sống trong trạng thái lo âu, buồn bã hay căng thẳng kéo dài, não bộ sẽ bị ảnh hưởng một cách âm thầm. Những cảm xúc tiêu cực liên tục có thể làm rối loạn sự tiết ra các chất dẫn truyền thần kinh, từ đó tác động xấu đến trí nhớ, khả năng tập trung và hiệu quả học tập của trẻ.
Thực tế cho thấy, không ít trẻ gặp tình trạng giảm sút trí nhớ, học hành sa sút chỉ vì áp lực học tập quá lớn và nỗi lo kéo dài không được giải tỏa. Khi tâm trí luôn căng thẳng, não bộ khó có điều kiện phát triển và hoạt động hiệu quả.
Vì vậy, bố mẹ cần nhạy cảm với những thay đổi cảm xúc của con. Khi nhận thấy trẻ trở nên cáu gắt, thu mình, buồn bã hoặc lo lắng hơn bình thường, hãy chủ động trò chuyện, lắng nghe để hiểu rõ nguyên nhân.
Bên cạnh đó, bố mẹ có thể giúp con học cách giải tỏa căng thẳng bằng những phương pháp đơn giản nhưng hiệu quả như hít thở sâu, thư giãn với âm nhạc, vận động nhẹ nhàng hoặc dành thời gian nghỉ ngơi đúng cách. Những kỹ năng này sẽ giúp trẻ tự điều chỉnh cảm xúc và bảo vệ sức khỏe tinh thần của mình.
Sự phát triển não bộ của trẻ không chỉ phụ thuộc vào dinh dưỡng hay học tập, mà còn gắn chặt với trạng thái cảm xúc mỗi ngày. Khi bố mẹ kịp thời nhận ra và điều chỉnh những thói quen, áp lực không phù hợp, trẻ sẽ có cơ hội lớn lên trong một môi trường an toàn, lành mạnh.
