Vài năm trở lại đây, thứ củ dân dã này không chỉ là gia vị trong căn bếp nhỏ mà còn trở thành nguồn nguyên liệu thiên nhiên, được người tiêu dùng lựa chọn để bảo vệ sức khỏe. Việc trồng loại cây này đã giúp nhiều nông dân có thu nhập ổn định, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.
So với nhiều cây trồng đòi hỏi vốn lớn và kỹ thuật cao, cây nghệ là loài cây dân dã, dễ bén rễ, không đòi hỏi nhiều về điều kiện canh tác. Nông dân có thể trồng nghệ trên nương rẫy, đất bãi hoặc xen canh để tận dụng diện tích. Thời gian thu hoạch của cây cũng tương đối ngắn, sau khi trồng khoảng 9-10 tháng (tùy giống và điều kiện chăm sóc), nghệ bước vào giai đoạn thu hoạch, thường rơi vào mùa cuối năm đến đầu năm sau.
Chính đặc tính dễ trồng, dễ thu hoạch và rộng mở về đầu ra đã giúp nghề trồng nghệ trở thành lựa chọn mang đến lợi nhuận ổn định với nhiều nông dân.
Cây nghệ được trồng từ tháng 1-2 đến khoảng tháng 10 hằng năm, có thể thu hoạch củ tươi để bán cho thương lái. Khoảng tháng 11-12 nghệ cho hàm lượng tinh bột cao, lúc đó thu hoạch đại trà đem về chế biến sẽ cho tinh bột đạt chất lượng tốt nhất.
Nếu trước đây, nghệ tươi luôn được dùng làm gia vị và tạo màu tự nhiên cho món ăn thì ngày nay nghệ được đưa vào sản xuất tinh bột nghệ, nghệ lát sấy, trà nghệ, viên nghệ mật ong, nguyên liệu cho sản phẩm chăm sóc da… Mỗi nhánh tiêu thụ lại tạo thêm “đầu ra” cho nông dân. Nhờ nhu cầu thị trường về nghệ tăng cao, do đó người trồng có cơ hội tăng thêm thu nhập.
Thực tế, nghề trồng nghệ không phải lúc nào cũng “một phát ăn ngay”. Theo nhiều hộ nông dân, trồng nghệ cũng cần học hỏi, tích lũy kinh nghiệm để cho ra củ nghệ thương phẩm chắc, đồng đều, ít xơ và có màu vàng đẹp. Bên cạnh đó, công đoạn thu hoạch cũng cần được lưu tâm để nghệ không dập, lẫn nhiều cát.
Hiện với nghệ vàng có giá khoảng 10.000 - 30.000 đồng/kg, nghệ đen khoảng 40.000 - 60.000 đồng/kg, còn nghệ trắng (nghệ xanh) có thể cao hơn, từ 60.000 - 150.000 đồng/kg, tùy thuộc vào loại nghệ, độ tươi, thời điểm mua và nơi bán.
Một điểm đáng chú ý khi trồng nghệ nghệ có thể thu hoạch theo nhịp. Thay vì nhổ đồng loạt, nhiều hộ chia ruộng thành từng khoảnh, thu theo đợt để kịp nhân công và kịp đơn hàng. Nhờ đó, củ nghệ vừa tươi, vừa giảm dập, chất lượng ổn định.
Quy trình trồng nghệ thường bắt đầu từ khâu chọn giống. Nên chọn củ giống già, chắc, không dập thối, có nhiều mắt mầm và nguồn gốc rõ ràng để tỷ lệ nảy mầm cao. Đất trồng cần tơi xốp, thoát nước tốt. Trước khi xuống giống nên cày xới đất, lên luống cao và tạo rãnh để hạn chế úng.
Khi trồng, đặt củ giống nằm ngang, mầm hướng lên, lấp đất vừa kín và giữ ẩm nhẹ trong giai đoạn đầu. Sau khi cây lên đều, tiến hành làm cỏ, xới phá váng và vun gốc định kỳ để củ có không gian phát triển. Bón phân theo nguyên tắc cân đối, ưu tiên phân hữu cơ hoai mục kết hợp bón thúc ở các giai đoạn cây sinh trưởng mạnh, tránh bón quá nhiều đạm vì dễ làm cây tốt lá nhưng củ nhỏ, nhiều xơ.
Những lưu ý quan trọng khi trồng nghệ là kiểm soát nước. Đối với giống cây này rất “sợ” ngập úng, nên mùa mưa cần thoát nước nhanh, không để ruộng đọng lâu.
Đồng thời, hạn chế lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật. Nếu cần phòng trừ sâu bệnh nên ưu tiên biện pháp sinh học và sử dụng đúng liều, đúng thời gian cách ly để củ nghệ đảm bảo sạch, dễ cung cấp nguyên liệu sạch cho cơ sở chế biến.
Khi thu hoạch, nên nhổ lúc thân lá đã vàng và lụi dần, thao tác nhẹ tay để giảm dập nát, giúp giữ giá và bảo quản tốt hơn.
Ưu điểm lớn của nghệ là có thể bán sản phẩm tươi hoặc tinh chế thành nhiều dạng thương phẩm khác, giúp nâng giá trị của củ nghệ. Thu hoạch và bán củ tươi là cách nhanh nhất, thu tiền ngay, phù hợp với hộ ít lao động hoặc muốn quay vòng vốn nhanh. Tuy nhiên, giá củ tươi thường biến động theo mùa và phụ thuộc vào thương lái, nên nếu chỉ bán tươi, nông dân dễ bị tác động bởi thị trường.
Trong khi đó, nghệ chế biến là cách kéo dài giá trị của nghệ. Chỉ cần thêm khâu rửa sạch, thái lát, sấy khô, sản phẩm đã dễ bảo quản và bán quanh năm hơn. Cấp độ cao hơn là làm bột nghệ hoặc tinh bột nghệ - đòi hỏi thêm thiết bị, công lao động và kiểm soát khâu vệ sinh. Tuy nhiên, giá trị sản phẩm có thể tốt hơn và người nông dân có thể chủ động hơn về kênh tiêu thụ.
Ngày nay, nhiều hộ trồng nghệ còn học cách phân loại ngay tại ruộng: nghệ đẹp, củ đều để bán cho đầu mối chế biến hoặc thương lái thu mua giá tốt. Còn đối với củ nhỏ hơn có thể bán chợ lẻ, phần vụn có thể tận dụng làm bột. Cách làm này giúp tối ưu từng kilogram nghệ, giảm thất thoát và khai thác tối đa giá trị sản phẩm thu được.
Nếu bán củ nghệ tươi sau khi thu hoạch với giá từ 10.000 - 20.000 đồng/kg, với 6 sào trồng nghệ sẽ cho thu nhập từ 60-70 triệu đồng, trừ chi phí tiền mua giống, phân, công chăm sóc và thu hoạch, nông dân thu lãi được từ 50-60 triệu đồng. Trung bình 1 hecta trồng nghề có thể thu được 800kg - 1 tấn nghệ, giúp nông dân có thể thu về vài trăm triệu đồng.
Nghệ sau khi phơi khô có thể tạo thành tinh bột, với nhiều công dụng về y học như hỗ trợ làm đẹp dạ, trị thâm, giảm viêm loét dạ dày…
Không còn là thứ gia vị dân dã thường thấy ở trong xó bếp mà nay nghệ đổi đời thành thứ dược liệu được nhiều người tin dùng. Với đặc tính dễ trồng, đa dạng cách kinh doanh nên nghệ đang trở thành giống cây trồng chủ lực ở nhiều địa phương, giúp nông dân cải thiện thêm thu nhập, chất lượng cuộc sống.
