Giống chuối này là đặc sản tiến vua một thời. Mấy năm nay, nhiều gia đình ở miền Bắc lựa chọn để bày lên mâm ngũ quả Tết, giá chuối có thể lên tới cả triệu đồng/buồng.
Trong danh sách 20 trái cây tốt nhất cho sức khỏe do một trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn, quả chuối xếp ở vị trí thứ 3. Chuối là một trong những loại quả quen thuộc và gần gũi nhất với người dân Việt Nam. Ở các miền quê, hầu như nhà nào cũng có vài bụi chuối mọc quanh ao, bên bờ rào, góc vườn hay ngay sau nhà. Nhưng ở Ninh Bình có một giống chuối tiến vua vô cùng đặc biệt, tinh tế từ hình dáng đến hương vị, trở thành đặc sản không thể thiếu trên mâm ngũ quả của nhiều gia đình miền Bắc, đó là chuối ngự Đại Hoàng.
Chuối ngự Đại Hoàng gắn liền với làng Đại Hoàng (nay thuộc xã Nam Lý, Ninh Bình). Theo các ghi chép dân gian, trong một lần vua nhà Trần xuôi thuyền từ Thăng Long về hành cung Thiên Trường, đoàn ngự giá dừng chân ở vùng đất này và được dâng loại chuối địa phương. Quả chuối nhỏ nhắn nhưng hương vị khác lạ đã khiến nhà vua tấm tắc khen ngon, từ đó cái tên “chuối ngự”, hay còn gọi là chuối tiến vua, ra đời và lưu truyền đến ngày nay.
Không giống những giống chuối phổ biến cho quả to, nhiều nải, chuối ngự Đại Hoàng gây ấn tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên bởi vẻ ngoài thanh nhã. Khi chín, vỏ chuối mỏng, ánh vàng óng như tơ, quả căng tròn đều đặn. Cắn một miếng, phần ruột vàng nghệ hiện ra, dẻo dẻo, ngọt dịu, càng nhai càng thấy hương thơm lan nơi đầu lưỡi.
Chuối ngự Đại Hoàng hiện được chia thành ba dòng chính: chuối ngự trắng, chuối ngự trâu và chuối ngự mít. Chuối ngự trắng có quả tròn, to vừa phải, vỏ chín vàng sáng đẹp mắt; chuối ngự trâu quả lớn hơn, màu vàng nhạt, thịt mềm; còn chuối ngự mít nhỏ nhắn nhất nhưng lại dậy mùi thơm, thịt vàng pha ánh hồng, được nhiều người sành ăn ưa chuộng.
Dù được trồng quanh năm, nhưng phải đến dịp cuối năm, chuối ngự mới thực sự bước vào “mùa vàng”. Người dân quan niệm rằng, nải chuối ngự đặt trên bàn thờ tổ tiên trong những ngày Tết không chỉ để dâng hương mà còn là biểu tượng của sự no đủ, sung túc và lòng thành kính đối với cội nguồn. Chính vì vậy, càng sát Tết, chuối ngự Đại Hoàng càng hút khách, giá bán cũng tăng mạnh.
Trên thị trường, ngày thường một nải chuối ngự có giá khoảng 25.000 – 30.000 đồng, nhưng vào dịp cận Tết, con số này có thể tăng gấp nhiều lần. Những buồng chuối đẹp, quả đều, số nải lẻ mang ý nghĩa may mắn thậm chí được trả tới vài trăm nghìn đồng, có buồng lên tới cả triệu đồng nhưng vẫn khó mua.
Để có được buồng chuối đạt chuẩn, người trồng phải bỏ ra không ít công sức. Chuối ngự Đại Hoàng vốn “kén đất”, chỉ thực sự cho chất lượng ngon nhất khi trồng trên dải đất ven sông Châu Giang. Cây chuối thân cao nhưng giòn, dễ đổ gãy nên khi trổ buồng phải chằng chống cẩn thận. Mỗi bụi chỉ giữ lại một cây mẹ và hai cây con để đảm bảo dinh dưỡng.
Đặc biệt, khâu dấm chuối được xem là “bí quyết” quyết định chất lượng cuối cùng. Nhiều hộ vẫn giữ cách dấm truyền thống bằng lò đất, dùng trấu và tro để sưởi ấm, giúp chuối chín tự nhiên, đều màu và giữ trọn hương thơm. Vào mùa hè, chuối chỉ cần vài tiếng là chín, nhưng mùa đông có khi phải chờ gần một ngày.
Người dân địa phương cho biết, chuối ngự Đại Hoàng trồng 9-11 tháng sẽ cho thu hoạch. Trên chợ mạng cũng có nhiều địa chỉ rao bán giống chuối tiến vua này với giá khoảng 80.000 đồng/kg.
