Đây là cà chua giống cổ được trồng ở Sơn La, dù có vẻ ngoài không bắt mắt nhưng nhiều thịt nhiều bột và có hương vị riêng. Đến mùa, chúng được bán trên chợ mạng với giá khoảng 80.000 đồng/kg, đắt hơn nhiều so sới cà chua thường.
Trong danh sách "20 loại trái cây tốt nhất" được chuyên trang ẩm thực nổi tiếng của Anh công bố dựa trên hàm lượng dinh dưỡng và lợi ích sức khỏe mà chúng mang lại, cà chua xếp ở vị trí thứ 19. Loại quả này vô cùng quen thuộc ở nước ta, nổi bật nhất là giống cà chua múi - một đặc sản nổi tiếng của Sơn La.
Đây là giống cà chua truyền thống, được trồng chủ yếu tại xã Yên Châu, gắn bó từ lâu với đời sống của người dân nơi đây. Dù vẻ ngoài xù xì, méo mó và không bắt mắt, cà chua múi vẫn ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ hương vị đậm đà, khác biệt hoàn toàn so với cà chua thông thường.
Cà chua múi Sơn La dễ nhận biết bởi quả to nhỏ không đồng đều, có quả nặng tới 0,8–1kg nhưng cũng có quả chỉ nặng vài lạng. Bề mặt quả sần sùi, méo múi, hình dáng không tròn trịa, chia thành các múi rõ ràng giống như múi cam hoặc múi bưởi. Khi mới thu hái, cà chua thường chín không đều màu, phải để thêm vài ngày mới chuyển sang màu đỏ sậm, ăn ngon nhất.
Khác với các giống cà chua lai trồng đại trà ở miền xuôi, cà chua múi Sơn La có phần thịt dày, chắc, nhiều bột và rất ít hạt. Khi ăn, quả có vị ngọt dịu xen lẫn chút chua nhẹ, hậu vị rõ ràng, mùi thơm tự nhiên. Nhờ đặc điểm này, cà chua múi rất phù hợp để ăn sống, làm salad, đồng thời chế biến các món nấu như canh, sốt hay hầm đều cho vị ngọt đậm, không bị nhạt nước.
Theo các tiểu thương, nhiều khách hàng thành phố đặc biệt yêu thích giống cà chua cổ này. Thay vì mua vài quả lẻ như cà chua thường, không ít người mua 2–3kg, thậm chí 5kg mỗi lần để dùng dần, bởi cà chua múi vừa ngon vừa tiện chế biến.
Đây là giống đặc sản của bà con vùng Yên Châu, được truyền từ đời này qua đời khác. Đến mùa gieo trồng, mỗi gia đình thường trồng 1–2 rẫy vừa để ăn, vừa để bán. Giống cà này hiện có hai loại chính: loại thiên về ngọt và loại thiên về chua. Trong đó, cà chua thiên ngọt được ưa chuộng hơn để ăn sống hoặc làm salad.
Do vẫn được trồng theo phương thức truyền thống, sử dụng hạt giống tự lưu từ quả già phơi khô, cà chua múi cho năng suất không cao như cà chua lai. Tuy nhiên, đổi lại là chất lượng vượt trội và giá bán ổn định.
Trên thị trường hiện nay, cà chua múi Sơn La có giá dao động từ 40.000–80.000 đồng/kg, cao gấp 2–3 lần so với cà chua thường. Dù sản lượng thấp hơn, nhưng nhờ giá bán cao và đầu ra tốt, giống cà chua này vẫn mang lại giá trị kinh tế đáng kể cho người trồng.
Sau khoảng 2 tháng trồng, cây bắt đầu cho thu hoạch. Mỗi vụ có thể thu 3 đợt, năng suất trung bình khoảng 8–9 tấn/1.000m². Vụ cà chua múi thường gieo trồng từ tháng 8–9, thu hoạch kéo dài từ tháng 12 đến tháng 3–4 năm sau.
Trong quá trình chăm sóc, cần thường xuyên cắt tỉa các nhánh phụ mọc ở nách lá của thân chính, loại bỏ các lá già, lá sâu bệnh và những lá nằm sâu bên trong không có ánh sáng. Việc này giúp cây tập trung dinh dưỡng để nuôi quả và phát triển tốt hơn.
Khi cây bắt đầu ra chùm hoa đầu tiên, đây là thời điểm thích hợp để làm giàn đỡ. Làm giàn giúp cây không bị đổ ngã, đồng thời tạo điều kiện cho cây quang hợp tốt, tăng năng suất và chất lượng quả".
Cà chua múi không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn là nguồn gen nông nghiệp bản địa quý giá của Sơn La. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến thực phẩm tự nhiên, giống cây truyền thống, cà chua múi được đánh giá là nông sản có tiềm năng phát triển theo hướng đặc sản vùng miền, xây dựng thương hiệu riêng cho nông nghiệp Tây Bắc.
