Đây là loại quả không chỉ xuất hiện trên mâm ngũ quả các mùa Tết, biểu tượng của sự sung túc, đủ đầy mà nó còn là nguyên liệu tạo thành nhiều món ngon, được thực khách ưa chuộng. Tuy giá thành đắt đỏ nhưng nhiều người vẫn sẵn sàng chi tiền, đặt hàng sớm để sở hữu.
Từng chỉ được xem là loại cây trồng làm cảnh, mọc dại bên đường hay được trồng trước cổng nhà để trang trí, sung - loại quả từ xưa gắn liền với ký ức thôn quê nay đổi đời thành đặc sản nhờ hương vị lạ, kết hợp với nhiều nguyên liệu khác làm món gỏi sung.
Sung còn “cháy hàng” vào mỗi dịp Tết đến, xuân về khi đây là loại quả xuất hiện trên mâm ngũ quả với quan niệm “sung” là đại diện cho mong muốn một năm mới sung túc, đủ đầy.
Có thời điểm, sung được rao bán với giá lên đến 250.000 đồng/kg, xuất hiện trang trọng trên mâm ngũ quả Tết Bính Ngọ, trở thành món đặc sản được nhiều người săn tìm. Ít ai ngờ rằng, thứ quả từng rụng đầy gốc chẳng ai ngó ngàng lại có ngày được nâng niu, chọn lựa kỹ lưỡng đến vậy.
Trong ký ức của nhiều người, cây sung gần như là hình ảnh quen thuộc. Sung không phải cây ăn quả phổ biến xuất hiện trong đời sống thường nhật như cam, bưởi, xoài mà sung cũng chẳng mang dáng vẻ bắt mắt.
Trái sung nhỏ, xanh, mọc thành chùm từ thân và cành lớn, vị chát nhẹ, ăn không quen sẽ thấy khó nuốt. Ngày trước, sung chủ yếu được hái vài trái non để muối xổi, ăn kèm thịt luộc, cá kho… Do đó, khi trái sung rụng nhiều người chẳng ngó ngàng, còn muốn ăn thì cứ ra vườn hái.
Trong quan niệm dân gian, chữ “sung” gợi đến sung túc, sung mãn, đủ đầy. Chính sự trùng hợp về mặt ngôn ngữ này khiến nhiều gia đình lựa chọn sung đặt lên mâm ngũ quả với mong muốn năm mới làm ăn hanh thông, cuộc sống tròn đầy, gia đạo yên ấm.
Đặc biệt trong dịp Tết Bính Ngọ, khi xu hướng chơi mâm ngũ quả không còn quá khắt khe theo khuôn mẫu “cầu – sung – dừa – đủ – xoài” như trước mà linh hoạt hơn theo vùng miền và sở thích, sung lại càng được chú ý. Nhiều người sẵn sàng chi tiền để mua những chùm sung đẹp, quả đều, xanh mướt, cuống còn tươi để bày lễ. Nhu cầu tăng cao trong khi nguồn cung không phải lúc nào cũng dồi dào khiến giá sung bị đẩy lên, có thời điểm chạm mốc 250.000 đồng/kg.
Ít ai biết rằng, để có được những chùm sung đạt chuẩn bán Tết là cả một quá trình chăm sóc công phu. Cây sung tuy dễ trồng, dễ sống nhưng không phải cứ trồng là sẽ cho trái đẹp. Sau khoảng 2-3 năm, cây mới bắt đầu cho trái ổn định. Người trồng phải thường xuyên tỉa cành để cây thông thoáng, tập trung dinh dưỡng cho thân chính - nơi sung ra trái. Phân bón cũng được ưu tiên là phân hữu cơ để trái có màu xanh tự nhiên, vỏ bóng, hạn chế thâm sạm.
Sung ra trái quanh năm nhưng lứa sung đẹp nhất thường rơi vào những tháng cuối năm. Lúc này, thời tiết hanh khô, ít mưa giúp trái săn chắc, ít sâu bệnh.
Người trồng phải canh đúng thời điểm thu hoạch, hái khi trái còn non vừa, chưa quá già để giữ độ giòn và vị chát nhẹ đặc trưng.
Sung quá non sẽ nhỏ, kém đẹp còn sung quá già lại dễ xỉn màu, không phù hợp để bày mâm ngũ quả. Khi thu hái, từng chùm sung được nâng niu cắt khỏi thân, tránh trầy xước vì chỉ một vết dập nhỏ cũng đủ khiến giá trị giảm đi đáng kể.
Món phổ biến nhất chính là gỏi sung, hương vị chua, hơi chát nhẹ khi trộn đều cùng gia vị lại mang đến sức hấp dẫn khó cưỡng.
Dù là loại cây quen thuộc, sung đẹp không phải lúc nào cũng dễ kiếm. Sung mọc nhiều ở các tỉnh miền Bắc và miền Trung, nhưng không phải nơi nào cũng có giống sung cho trái tròn đều, kích thước vừa phải. Phần lớn sung bán Tết hiện nay được thương lái thu mua từ sớm tại các nhà vườn hoặc vùng trồng lâu năm. Đến cận Tết Nguyên đán, lượng sung đạt chuẩn không còn nhiều, người mua phải đặt trước hoặc chấp nhận mức giá cao hơn.
Trên thị trường, sung được bán theo nhiều hình thức như bán lẻ theo ký, bán theo chùm hoặc bán nguyên cành để phục vụ nhu cầu bày biện. Nhiều tiểu thương cho biết, càng cận Tết, sung càng “đắt khách”, đặc biệt là những chùm sung đều quả, số lượng đẹp, tượng trưng cho sự viên mãn. Có người mua sung không chỉ để bày mâm ngũ quả mà còn làm quà biếu, coi như một lời chúc năm mới đủ đầy, sung túc gửi đến người thân, bạn bè.
Bên cạnh giá trị kinh tế, trái sung còn là nguyên liệu ngon để chế biến thành nhiều món ăn đặc sản. Với nhiều người, vị chát nhẹ của sung muối xổi gợi nhớ những bữa cơm quê giản dị, nơi mâm cơm chỉ có đĩa rau, bát cà, thêm đĩa sung muối là đã đủ tròn vị.
Từ thứ quả rụng đầy gốc chẳng ai ngó ngàng, sung đã có màn “đổi đời” ngoạn mục, trở thành đặc sản được ưa chuộng mỗi dịp Tết Nguyên đán đến. Và trên mâm ngũ quả Tết Bính Ngọ, những chùm sung xanh mướt không chỉ là điểm nhấn hình thức, mà còn gửi gắm mong ước về một năm mới sung túc, đủ đầy, khởi đầu nhẹ nhàng nhưng bền bỉ.
