Nếu làm tốt những điều phù hợp, trẻ sẽ bước vào thời gian học tập với tinh thần tỉnh táo, khả năng tiếp thu tốt hơn.
Sau thời gian học tập căng thẳng, trẻ vốn đã tiêu hao nhiều năng lượng thể chất lẫn tinh thần. Việc tiếp tục nhồi nhét các lớp học “bù kiến thức” khiến não bộ không có thời gian nghỉ ngơi và tái tổ chức. Trẻ dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, giảm hứng thú học tập, thậm chí mất tập trung và sa sút phong độ khi quay lại trường.
Thực tế,não bộ của trẻ cũng giống như cơ bắp: cần thời gian nghỉ ngơi, phục hồi và được kích thích đúng cách thì mới có thể phát triển mạnh mẽ.
Nếu bố mẹ mong muốn con có một “bước nhảy vọt” về khả năng học tập trong học kỳ tới, thay vì ép con học trước chương trình, hãy tận dụng thời gian giúp con củng cố nền tảng tư duy, nuôi dưỡng sự tò mò và tái tạo năng lượng.
Nếu làm tốt những điều phù hợp trong giai đoạn này, trẻ sẽ bước vào thời gian học tập với tinh thần tỉnh táo, khả năng tiếp thu tốt hơn và trí não hoạt động hiệu quả hơn, đó chính là sự thông minh bền vững.
Đọc nhiều loại sách
Nhà giáo dục nổi tiếng Sukhomlinsky từng nhấn mạnh: “Cách để học sinh trở nên thông minh hơn không phải là học bù, cũng không phải là tăng thêm bài tập, mà là đọc – đọc và đọc lại.”
Giáo sư Hồng Lan, nhà nghiên cứu não bộ cho rằng mỗi lần trẻ đọc sách, não bộ đều để lại “dấu vết”. Những dấu vết này tích lũy dần theo thời gian, làm thay đổi cấu trúc và cách vận hành của não, từ đó nâng cao năng lực học tập một cách bền vững.
Thực tế, đọc sách là một trong những phương thức hiệu quả để kích hoạt trí não và phát triển năng lực toàn diện cho trẻ. Đọc nhiều giúp trẻ tích lũy kiến thức, cải thiện tư duy logic, khả năng hiểu sâu vấn đề và năng lực diễn đạt bằng ngôn ngữ. Khi nền tảng này đủ vững, việc học trên lớp trở nên nhẹ nhàng hơn, trẻ tiếp thu nhanh hơn và đạt hiệu quả cao hơn so với việc chỉ học bù máy móc.
Dưới góc độ thần kinh học, đọc sách cung cấp cho não bộ nguồn kích thích nhận thức phong phú. Trong quá trình đọc, trẻ phải huy động đồng thời sự chú ý, trí nhớ, trí tưởng tượng và khả năng suy luận. Những hoạt động này giúp các kết nối thần kinh trở nên dày đặc hơn, khiến tư duy ngày càng linh hoạt, sâu sắc và có hệ thống.
Khuyến khích trẻ tăng trải nghiệm thực tế
Sự phát triển của não bộ cần được nuôi dưỡng bằng những kích thích giác quan phong phú và trải nghiệm thực tế đa dạng. Mỗi vấn đề trẻ gặp phải, mỗi cảm xúc trẻ trải qua trong quá trình lớn lên đều có khả năng kích hoạt những vùng não khác nhau, giúp tư duy trở nên linh hoạt, sáng tạo và có chiều sâu hơn.
Bố mẹ có thể đưa con đi siêu thị mua sắm, ra chợ học cách so sánh giá và mặc cả, đến ngân hàng gửi tiền tiết kiệm để trẻ hiểu những quy tắc cơ bản của đời sống và rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề trong bối cảnh thực tế.
Cho trẻ tham quan bảo tàng, triển lãm nghệ thuật giúp mở rộng tầm nhìn, nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ và làm phong phú nền tảng nhận thức. Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động tình nguyện, nhằm rèn kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và hình thành ý thức trách nhiệm với cộng đồng.
Trong suốt quá trình trải nghiệm ấy, trẻ chủ động suy nghĩ, đặt câu hỏi và tìm cách xử lý tình huống. Chính quá trình chủ động này là động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy não bộ phát triển nhanh chóng và bền vững.
Tập thể dục nhiều
Triết gia Platon từng nói rằng: “Thượng đế ban cho con người hai con đường để tiến bộ: giáo dục và vận động. Giáo dục giúp con người thoát khỏi sự vô minh, còn vận động giúp con người vượt qua sự trì trệ và không ngừng hoàn thiện chính mình.”
Khoa học hiện đại đã chứng minh, khi con người vận động, hệ tim mạch được kích thích nhịp nhàng, tuần hoàn máu tăng lên rõ rệt, từ đó lượng máu và oxy cung cấp cho não cũng dồi dào hơn. Điều này đặc biệt có lợi cho quá trình trao đổi chất của các tế bào thần kinh, thúc đẩy sự phát triển khỏe mạnh của não bộ, đồng thời cải thiện khả năng học tập và nhận thức của trẻ.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, việc duy trì vận động đều đặn từ 3 - 4 lần mỗi tuần có thể làm tăng kích thước và khả năng hoạt động của hồi hải mã – vùng não giữ vai trò then chốt trong học tập và ghi nhớ.
Giáo sư John Ratey (Đại học Harvard) cũng nhấn mạnh rằng, sau khi vận động, khả năng tiếp thu từ vựng và ghi nhớ của con người có thể tăng khoảng 20% so với trạng thái trước đó.
Thế nhưng, trên thực tế, không ít trẻ em lại dành phần lớn thời gian ở trong nhà, gắn với màn hình TV, điện thoại và máy tính bảng, gần như không có hoạt động thể chất ngoài trời. Điều này vô tình làm lãng phí một “khoảng thời gian vàng” để trẻ vừa phục hồi thể lực, vừa kích hoạt não bộ sau một học kỳ căng thẳng.
Bố mẹ nên cố gắng tạo điều kiện cho con có ít nhất 1 - 2 giờ hoạt động ngoài trời mỗi ngày. Chạy nhảy, đá bóng, chơi các trò vận động hay đơn giản là đi bộ đều mang lại lợi ích nhất định.
Ngủ đủ giấc
Tiến sĩ Wilson (Trường Y Đại học Louisville) từng thực hiện một nghiên cứu kéo dài trên hàng trăm cặp song sinh và nhận thấy rằng, sau 10 năm theo dõi, những đứa trẻ ngủ đủ giấc vượt trội hơn về trí thông minh và khả năng học tập.
Trong giai đoạn đi học, đa số trẻ em, đặc biệt là học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông đều rơi vào tình trạng thiếu ngủ kéo dài. Việc thức khuya thường xuyên khiến trẻ mệt mỏi cả về thể chất lẫn tinh thần, giảm khả năng tập trung, tiếp thu chậm hơn và thậm chí có cảm giác “đầu óc kém minh mẫn” so với trước.
Trong khi đó, những đứa trẻ ngủ đủ thường có trí nhớ tốt, tinh thần ổn định và dễ dàng thích nghi với nhịp học của học kỳ mới. Ngược lại, trẻ quen thức khuya trong kỳ nghỉ sẽ mất nhiều thời gian để điều chỉnh lại khi quay lại trường, dẫn đến hiệu quả học tập giảm sút rõ rệt.
Vì vậy, bố mẹ nên hạn chế việc cho con thức khuya, khuyến khích trẻ đi ngủ trước khoảng 10 giờ tối. Buổi sáng có thể cho con dậy muộn hơn một chút so với ngày đi học, và nếu điều kiện cho phép, nên duy trì giấc ngủ trưa khoảng một giờ để bù đắp năng lượng.
