Nếu trẻ bị bắt nạt ở trường mẫu giáo thường bộc lộ một số đặc điểm trong tính cách.
Trên thực tế, tình trạng trẻ bị bắt nạt hiện nay không chỉ xảy ra ở lứa tuổi lớn, mà đã xuất hiện khá phổ biến ngay từ bậc mầm non. Điều đáng lo ngại là nhiều hành vi bắt nạt diễn ra âm thầm và tinh vi, không để lại vết thương rõ ràng, nên thường bị người lớn bỏ qua hoặc cho rằng đó chỉ là “trẻ con chơi với nhau”.
Những đứa trẻ bị bắt nạt vô hình thường không kêu cứu trực tiếp, nhưng cơ thể và hành vi của các em lại âm thầm phát ra tín hiệu. Trẻ có thể trở nên ít nói hơn, sợ đến lớp, dễ cáu gắt hoặc bám chặt bố mẹ hơn bình thường. Một số trẻ xuất hiện biểu hiện đau bụng, đau đầu trước giờ đi học, ăn ngủ thất thường, hay khóc vô cớ hoặc mất hứng thú với những hoạt động từng rất yêu thích.
Nếu bố mẹ không sớm nhận ra những dấu hiệu này, cảm giác sợ hãi và cô đơn có thể âm thầm tích tụ, ảnh hưởng đến lòng tự tin, khả năng giao tiếp và sức khỏe tinh thần của trẻ về lâu dài. Vì vậy, việc quan sát kỹ những thay đổi nhỏ trong cảm xúc, hành vi và phản ứng cơ thể của con chính là bước đầu tiên giúp bố mẹ phát hiện sớm nguy cơ bị bắt nạt và kịp thời bảo vệ con.
Những đứa trẻ bị bắt nạt vô hình ở trường mẫu giáo có đặc điểm này
Bất ngờ không muốn đi học
Nhà tâm lý học trẻ em Li Meijin từng nhấn mạnh rằng, phản ứng cảm xúc của trẻ nhỏ là tín hiệu chân thật nhất.
Nếu trẻ vốn háo hức đến trường mẫu giáo, bỗng dưng sáng thứ Hai kêu đau bụng, sáng thứ Ba than đau đầu, đến cổng trường ôm chặt chân bố mẹ không chịu buông tay, có thể cơ thể trẻ đang lên tiếng thay cho những điều chưa đủ khả năng diễn đạt bằng lời.
Ở thời điểm ấy, trường mẫu giáo không còn là nơi an toàn, mà trở thành một không gian khiến con phải đề phòng. Nếu bố mẹ không kịp thời nhận ra và lắng nghe những tín hiệu này, nỗi sợ hãi và tổn thương của trẻ có thể âm thầm lớn dần theo từng ngày đến lớp.
Trẻ ít nói và không muốn chia sẻ cuộc sống như thường ngày
Trẻ từng ríu rít kể cho bố mẹ nghe đủ chuyện thú vị ở trường mẫu giáo: hôm nay chơi trò gì, ai là bạn thân, cô giáo nói điều gì. Nhưng bỗng nhiên trở nên im lặng hơn khi tan học.
Sau khi trải qua những trải nghiệm bị bắt nạt vô hình hoặc bị loại trừ khỏi tập thể, trẻ thường hình thành cảm giác tự ti và sợ hãi. Trẻ dễ cho rằng việc bị xa lánh là lỗi của mình, nên chọn cách im lặng để tránh bị trách mắng hay làm bố mẹ lo lắng.
Các nghiên cứu về tâm lý học phát triển chỉ ra rằng, ở độ tuổi từ 3 đến 6, trẻ đang trong giai đoạn hình thành mạnh mẽ nhu cầu kết nối xã hội. Việc bị từ chối hoặc đứng ngoài tập thể ở giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến sự tự tin, mong muốn thể hiện bản thân và mức độ cởi mở trong các mối quan hệ sau này.
Thay đổi tâm trạng lớn, nhạy cảm
Chuyên gia giáo dục trẻ em Sun Ruixue từng chỉ ra rằng: Việc bị loại trừ khỏi tập thể trong những năm đầu đời có thể tác động trực tiếp đến quá trình hình thành nhận thức về bản thân của trẻ, và những tổn thương này thường không biến mất nhanh chóng.
Những đứa trẻ từng trải qua sự cô lập xã hội dễ rơi vào trạng thái cảm xúc bất ổn: có thể đang vui vẻ, nhưng chỉ trong chốc lát đã bật khóc hoặc mất kiểm soát cảm xúc. Trẻ trở nên nhạy cảm, đến mức một lời nhắc nhở vô tình từ bố mẹ hay một ánh nhìn hờ hững từ người khác cũng đủ khiến con tổn thương.
Bắt đầu làm hài lòng người khác
Trẻ bỗng nhiên trở nên rất “hào phóng”: con búp bê yêu thích sẵn sàng đưa cho bạn chỉ vì một lời hỏi, đồ ăn vặt mang theo thì chia hết cho người khác, trong khi bản thân không dám ăn một miếng.
Đây là cách trẻ âm thầm “mua” sự chú ý và chấp nhận từ người khác bằng vật chất. Khi không thể hòa nhập vào nhóm bạn, trẻ bắt đầu tự nghi ngờ bản thân: “Có phải mình không đủ tốt? Có phải mình sai ở đâu?” Và để không bị bỏ lại phía sau, trẻ chọn cách kìm nén nhu cầu của chính mình, cố gắng làm vừa lòng người khác để được ở lại trong vòng tròn ấy.
Đó là một hình thức tự vệ tâm lý. Trẻ đang cố cứu lấy cảm giác được thuộc về bằng cách đánh đổi niềm vui và mong muốn cá nhân. Nhà phân tâm học Donald Winnicott từng nói rằng, khi trẻ học cách làm hài lòng người khác quá sớm, điều đó thường đồng nghĩa với việc trẻ đang dần đánh mất “con người thật” của mình.
Vậy bố mẹ nên làm gì khi nhận ra trẻ có thể bị bắt nạt?
Nắm bắt cảm xúc của trẻ trước
Khi trẻ nói, "Không ai chơi với con", đừng vội nói trách lỗi trẻ.
Bố mẹ nên chủ động giao tiếp cởi mở, hãy cho trẻ biết rằng cảm xúc của con được nhìn thấy và khẳng định.
Tìm ra sự đột phá trong các chi tiết
Đừng hỏi thẳng "Ai bắt nạt con", phản ứng thông thường sẽ căng thẳng. Bố mẹ có thể thay đổi cách hỏi "Điều hạnh phúc nhất ở trường mầm non hôm nay là gì?" "Điều nhàm chán nhất là gì?" "Nếu được yêu cầu đánh giá ngày hôm nay, con sẽ đánh giá nó như thế nào?"... Từ câu trả lời, bố mẹ có thể nghe thấy manh mối.
Sử dụng trò chơi để luyện tập
Bố mẹ có thể cùng trẻ chơi những trò nhập vai để quan sát và rèn luyện cách con phản ứng trong các tình huống xã hội. Ví dụ, khi giả định có bạn không muốn chơi cùng, hãy xem con sẽ nói gì và làm gì.
Nếu trẻ có thể bình tĩnh nói: “Không sao, vậy con sẽ chơi xếp hình”, sau đó nhẹ nhàng rời đi mà không bám víu hay tỏ ra tổn thương quá mức, đó là dấu hiệu cho thấy con đang học cách tự điều chỉnh cảm xúc. Chính sự điềm tĩnh và tự chủ ấy lại khiến trẻ trở nên dễ mến và thu hút hơn trong mắt người khác.
Quan trọng hơn cả, bố mẹ cần giúp con hiểu một điều cốt lõi: thái độ hay lựa chọn của người khác không quyết định giá trị của con. Con xứng đáng được tôn trọng và yêu quý, ngay cả khi có lúc không được lựa chọn hay đồng hành cùng ai đó. Khi trẻ tin vào giá trị của bản thân, sẽ bước đi vững vàng hơn trong mọi mối quan hệ.
Giao tiếp với giáo viên kịp thời
Khi trao đổi với giáo viên, bố mẹ nên chia sẻ bằng thái độ quan tâm, chẳng hạn: “Gần đây tôi thấy con hơi buồn, cô có nhận thấy bé gặp khó khăn gì trong việc hòa nhập ở lớp không?” Cách nói này giúp giáo viên dễ quan sát và hỗ trợ trẻ hơn.
Phần lớn bắt nạt vô hình ở mẫu giáo xuất phát từ va chạm nhỏ và thiếu kỹ năng xã hội, nhưng tác động tâm lý không hề nhỏ. Vì không thể luôn ở bên con, bố mẹ cần nhạy cảm với những thay đổi cảm xúc, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và kịp thời hỗ trợ.
Khi trẻ bị tổn thương, điều quan trọng là giúp con lấy lại sự tự tin và học cách tương tác lành mạnh. Tuổi thơ cần được nâng niu, không nên bị che phủ bởi những tổn thương âm thầm. Khi bố mẹ tinh tế hơn, trẻ đã có thêm một lớp bảo vệ vững vàng.
