Đối với các gia đình có con trai, ba câu này tuyệt đối không nên nói, kể cả khi đùa vui.
Cậu bé sáu tuổi Yangyang đang chơi đùa cùng bố trong phòng khách thì vô tình làm đổ chiếc ly trên bàn. Một tiếng “rắc” vang lên, nước văng khắp sàn. Yangyang sững người lại, gương mặt nhỏ tái đi vì hoảng sợ.
Nghe tiếng động, người mẹ vội từ bếp chạy ra. Trước cảnh sàn nhà ướt nhẹp, chị buột miệng trách mắng: “Con làm sao vậy? Vụng về quá! Giống hệt bố con, chẳng làm được việc gì cho ra hồn!”
Chưa kịp dứt lời, căn phòng vốn đầy ắp tiếng cười chợt lặng đi. Người bố khẽ chạm tay lên mũi, lúng túng quay đi lấy chổi. Yangyang cúi đầu, nước mắt lặng lẽ rơi.
Những lời nói trong lúc tức giận của người mẹ, dù không chủ ý, lại vô tình làm tổn thương hai mối quan hệ cùng lúc: giữa bố và con trai, và giữa mẹ và con trai.
Chúng ta thường nghĩ con trai thì “chịu đòn” tốt hơn, nói nặng vài câu cũng chẳng sao. Hoặc vì là người thân nên những lời chê trách, bông đùa sẽ nhanh chóng bị quên đi. Nhưng quên rằng ngôn ngữ mang theo sức nặng.
Nhiều bé trai được kỳ vọng phải mạnh mẽ, cứng cỏi, không được phép yếu đuối. Chính vì thế, lời nói vô tình đến từ những người thân yêu dễ để lại vết thương sâu và lâu dài.
Nếu bố mẹ đang nuôi dạy con trai, có những câu cần được cân nhắc kỹ trước khi bói ra. Dù trong lúc nóng giận hay chỉ là một câu nói đùa, đôi khi, giữ lại trong lòng vẫn là cách bảo vệ con tốt nhất.
"Con tệ giống hệt bố/mẹ của con": Lời chê bai làm giảm sự tự tin
Đây là một trong những câu nói gây tổn thương thường xuất hiện trong gia đình khi cảm xúc bùng nổ. Nghe qua, có vẻ chỉ là lời trách mắng hành vi nhất thời của trẻ. Nhưng thực tế, phía sau câu nói này là những hệ quả tâm lý nghiêm trọng, lâu dài và khó nhìn thấy ngay.
Thứ nhất, câu nói này làm rạn vỡ bản sắc cá nhân của trẻ. Đứa trẻ mang trong mình một nửa từ bố và một nửa từ mẹ. Đó không chỉ là gen di truyền, mà còn là cội nguồn để trẻ cảm thấy mình được chấp nhận và thuộc về. Khi người lớn buông lời: “Con giống hệt bố/mẹ con” với hàm ý chê bai, trẻ tiếp nhận một thông điệp ngầm: “Một phần con người con là xấu.”
Điều đó dễ đẩy trẻ vào xung đột nội tâm và cảm giác xấu hổ: Mình có đang sai từ gốc không? Mình có sinh ra đã “không ổn” không? Sự phủ nhận chính nguồn gốc chính là cách nhanh nhất làm tổn thương lòng tự trọng và khiến trẻ nghi ngờ giá trị bản thân.
Thứ hai, câu nói này làm lung lay nền tảng quan hệ gia đình. Một gia đình khỏe mạnh giống như một chiếc kiềng ba chân vững vàng: bố – mẹ – con. Khi một người lớn kéo trẻ về phía mình để hạ thấp người còn lại, cấu trúc ấy làm mất cân bằng. Đứa trẻ vô tình bị đẩy vào vị trí không nên có, phải “chọn phe” đứng giữa mâu thuẫn của người lớn.
Lâu dần, trẻ có thể trở nên dè dặt, nịnh nọt để làm vừa lòng bố mẹ, hoặc ngược lại học cách lợi dụng xung đột để đạt được điều mình muốn. Trẻ có thể hình thành nỗi sợ hãi và mất niềm tin vào các mối quan hệ thân thiết khi lớn lên.
Vì vậy, dù có mâu thuẫn với bạn đời đến đâu, hãy luôn tách bạch con người với hành vi. Bố mẹ có thể góp ý, chỉnh sửa hành vi của con bằng những câu nói rõ ràng và tôn trọng, chẳng hạn: “Lần này con chưa cẩn thận, lần sau mình cùng chú ý hơn nhé.”
"Đàn ông đích thực không khóc": Lời khẳng định lạnh lùng về mặt cảm xúc
Đây có lẽ là gánh nặng vô hình phổ biến mà người lớn vô tình đặt lên vai các bé trai. Khi con ngã đau, món đồ chơi yêu thích bị hỏng, hay cảm thấy mình bị đối xử không công bằng, phản xạ quen thuộc của nhiều người lớn là thúc giục con phải “mạnh mẽ”. Và thế là câu nói ấy bật ra.
Nhưng điều ẩn sau lời nhắc tưởng chừng vô hại này lại là một thông điệp: Nỗi buồn, nỗi sợ, sự tủi thân của con không được chấp nhận. Khóc là yếu đuối. Cảm xúc của con là điều đáng xấu hổ.
Trong khi đó, não bộ và hệ cảm xúc của trẻ vẫn đang trong quá trình hình thành. Việc yêu cầu con kìm nén cảm xúc giống như buộc con đi ngược lại bản năng tự nhiên của chính mình. Trẻ phải học cách giấu cảm xúc.
– Cáu kỉnh, nóng giận khi lớn lên, bởi giận dữ là cảm xúc “nam tính” hiếm hoi được cho phép bộc lộ.
– Thành lo âu, trầm lắng, mệt mỏi bên trong.
– Hoặc biểu hiện qua cơ thể như đau đầu, đau bụng, khó chịu không rõ nguyên nhân.
Thay vì ngăn lại, người lớn có thể nói: “Con có đau không?” “Con có đang buồn hay tủi thân không?” “Nếu con muốn khóc, cứ khóc một chút. Bố/mẹ ở đây với con.”
Khi cảm xúc được thừa nhận, trẻ có thể bình tĩnh trở lại. Lúc ấy, người lớn cùng con bàn cách giải quyết vấn đề, thay vì chỉ dập tắt nước mắt.
"Hãy nhìn A xem, làm gì cũng giỏi hơn con": Hình thức so sánh phủ nhận giá trị
So sánh là một trong những tổn thương âm thầm nhưng nguy hiểm trong hành trình nuôi dạy con. Dù chỉ là so điểm số với con nhà hàng xóm hay đem tài năng của con đặt cạnh con cháu họ hàng, câu nói quen thuộc “Con nhìn bạn kia kìa…” vẫn truyền đi một thông điệp: con không đủ tốt, và bố mẹ không hài lòng.
Với các bé trai, kiểu so sánh này thường dẫn đến hai phản ứng. Một là “sự bất lực học được” – con tin rằng dù cố gắng thế nào cũng không thể bằng người khác, nên dần buông xuôi. Hai là một tinh thần cạnh tranh lệch lạc – con không còn phấn đấu để trưởng thành, mà chỉ để hơn người khác. Từ đó, cả tuổi thơ lẫn cuộc đời dễ bị cuốn vào vòng xoáy so đo, hơn thua.
Mỗi đứa trẻ vốn là một hạt giống riêng biệt. Có hạt nảy mầm sớm, có hạt cần nhiều năm âm thầm tích lũy mới có thể trổ hoa. Vì vậy, bố mẹ nên tạo cho con mảnh đất phù hợp nhất, trân trọng đúng với bản chất của con.
Thay vì dõi theo “con nhà người ta”, hãy quay lại nhìn con trai mình và nói những lời cụ thể, chân thành: “Hôm nay con nghĩ ra cách giải quyết vấn đề rất sáng tạo.” “Con chủ động giúp bà mang đồ, điều đó cho thấy con có trách nhiệm. Mẹ rất tự hào về con.”
Những lời ghi nhận dựa trên chính nỗ lực và điểm mạnh của con mới là nền móng vững chắc giúp con xây dựng lòng tự trọng lành mạnh.
Chúng ta thường nghĩ rằng nuôi dạy một cậu bé giỏi giang là cho con học thêm nhiều lớp hơn, đặt ra nhiều quy tắc nghiêm khắc hơn. Nhưng thực tế, nền giáo dục quan trọng nhất lại nằm trong những lời nói hàng ngày. Chính ngôn ngữ của bố mẹ đang lặng lẽ định hình cách con nhìn nhận bản thân, hiểu thế giới và đối diện với cảm xúc của mình.
