Với hương thơm thoang thoảng như sâm, vị ngọt mát tự nhiên cùng quy trình chế biến thủ công cầu kỳ, mứt đinh lăng hiện có giá lên tới hơn 550.000 đồng/kg nhưng vẫn luôn trong tình trạng cháy hàng.
Rễ đinh lăng là bộ phận của cây đinh lăng, loài cây quen thuộc trong vườn nhà người Việt, vừa làm cảnh, vừa làm dược liệu. Cây càng trồng lâu năm thì rễ càng to, chắc và có nhiều nhánh. Phần vỏ rễ màu vàng nâu đến nâu sẫm, bên trong ruột rễ màu trắng ngà, thớ mịn. Rễ đinh lăng già (từ 3–5 năm trở lên) thường được đánh giá cao hơn vì hàm lượng dược chất tích lũy nhiều.
Loại rễ này có mùi thơm đặc trưng, hơi hắc, gần giống mùi nhân sâm nhưng nhẹ hơn. Khi nếm thử có vị ngọt dịu pha chút đắng nhẹ ở đầu lưỡi, càng nhai kỹ càng cảm nhận rõ vị ngọt hậu.
Trước đây, người dân ở các miền quê thường sử dụng rễ đinh lăng để ngâm rượu, sắc nước uống hoặc làm thuốc. Vài năm gần đây, rễ đinh lăng còn được làm thành mứt có hương vị độc lạ, được ưa chuộng trên thị trường, đặc biệt là vào dịp Tết Nguyên đán.
Để làm ra 1kg mứt đinh lăng, người thợ phải sử dụng tới 7-8kg củ đinh lăng tươi bởi quá trình chế biến chỉ chọn phần mềm nhất của rễ, loại bỏ hoàn toàn các đoạn rễ già, xơ cứng có nhiều tia gỗ. Đinh lăng được sử dụng là giống đinh lăng lá nhuyễn (lá nếp), có độ tuổi trên 5 năm, khi đó rễ mới đủ dược tính, thơm và ngọt hậu, thích hợp để làm mứt.
Sự chọn lọc kỹ lưỡng này khiến sản lượng mứt thành phẩm không cao, nhưng đổi lại là chất lượng vượt trội, khác biệt hoàn toàn so với các loại mứt thông thường.
Về cơ bản, cách làm mứt đinh lăng tương tự phương pháp làm mứt truyền thống: rễ đinh lăng được bào thật mỏng, sau đó sên trên chảo đến khi đạt độ dẻo và khô vừa phải. Công đoạn khó nhất chính là bào rễ. Người làm phải thao tác rất khéo léo để miếng đinh lăng đủ mỏng, đều tay, không được dính tia gỗ, nếu không mứt sẽ bị cứng và mất ngon.
Tất cả các công đoạn đều làm thủ công, mỗi mẻ mứt chỉ được vài lạng, nhưng mất khoảng 30 phút chế biến. Vì vậy, để hoàn thành một lượng lớn mứt cần rất nhiều thời gian và công sức. Chính điều này khiến giá thành của mứt đinh lăng luôn ở mức cao so với các loại mứt khác trên thị trường.
Không giống các loại mứt thường có vị ngọt gắt, mứt đinh lăng có vị ngọt dịu, mát, xen lẫn mùi thơm đặc trưng tựa như mùi sâm. Mứt có màu vàng sẫm tự nhiên, thớ mứt dai hơn, càng nhai kỹ càng cảm nhận rõ vị ngọt hậu từ rễ đinh lăng.
Đặc biệt, vị ngọt của mứt không đến từ đường tinh luyện, mà chủ yếu từ mật ong, cỏ ngọt kết hợp với vị ngọt tự nhiên sẵn có của rễ đinh lăng. Nhờ đó, loại mứt này không gây cảm giác ngấy và được cho là phù hợp với cả người tiểu đường khi dùng với lượng vừa phải. Mứt giữ được nhiều hoạt chất có lợi vốn có trong rễ đinh lăng, nên không chỉ là món ăn vặt mà còn được xem như một sản phẩm kết hợp giữa ẩm thực và chăm sóc sức khỏe.
Hiện nay, trên thị trường mứt đinh lăng thường được đóng gói 200g hoặc 500g. Gói 200g có giá dao động từ 110.000 - 150.000 đồng. Như vậy, 1kg mứt đinh lăng có giá trên 550.000 đồng. So với các loại mứt phổ biến khác, đây là mức giá khá cao nhưng nhờ hương vị lạ, thơm ngon, nguyên liệu quý và yếu tố tốt cho sức khỏe, mứt đinh lăng luôn trong tình trạng khan hàng, đặc biệt vào dịp lễ Tết.
