Năm đầu đời trôi qua nhanh, nhưng là giai đoạn đặt nền móng quan trọng nhất cho trí não của trẻ.
Thực tế, năm đầu đời chính là “thời kỳ vàng” của não bộ, khi hàng tỷ kết nối thần kinh được hình thành mỗi ngày. Giai đoạn này giống như một cây non đang bén rễ và vươn mầm, được chăm sóc đúng cách sẽ lớn lên khỏe mạnh và bền bỉ.
Điều đáng nói là sự phát triển trí não của trẻ được nuôi dưỡng từ những tương tác rất đời thường: ánh mắt bố mẹ nhìn con, giọng nói dịu dàng, cái ôm ấm áp hay những lần đáp lại tiếng bập bẹ đầu tiên.
Nếu bố mẹ biết nắm bắt giai đoạn quan trọng này và kiên trì thực hiện 5 điều đơn giản nhưng đúng cách, não bộ của bé sẽ được kích thích tự nhiên, tạo nền tảng vững chắc cho khả năng học hỏi, ngôn ngữ và cảm xúc sau này.
Hãy trò chuyện với bé nhiều hơn
Thực tế, trẻ sơ sinh rất thích được nghe bố mẹ trò chuyện. Ngay từ những ngày đầu chào đời, việc thường xuyên nói chuyện với con đã mang ý nghĩa quan trọng. Khi thay tã, bố mẹ có thể nhẹ nhàng chia sẻ: “Bé yêu, mình thay tã sạch nhé, như vậy con sẽ thấy dễ chịu hơn.” Khi cho con bú, chỉ một câu thì thầm như: “Sữa ngọt đây rồi, con bú ngoan để lớn nhanh nhé” cũng đủ để trẻ cảm nhận được sự kết nối.
Những tương tác giản dị giống như việc âm thầm “bón dưỡng chất” cho đôi tai và não bộ của bé, kích thích các dây thần kinh thính giác và thúc đẩy trung tâm ngôn ngữ phát triển. Không chỉ nội dung lời nói, mà cả giọng điệu, nhịp điệu và nét mặt của bố mẹ cũng giúp trẻ cảm nhận và học cách phân biệt cảm xúc, từ đó đặt nền móng cho nhận thức cảm xúc và kỹ năng xã hội sau này.
Khi lớn dần, dù chưa thể nói thành lời, trẻ vẫn chủ động đáp lại bằng ánh mắt, nụ cười, cử động tay chân hay biểu cảm khuôn mặt. Đó chính là những tín hiệu giao tiếp đầu tiên, cho thấy trẻ đang lắng nghe, ghi nhận và từng bước tham gia vào thế giới giao tiếp của con người.
Hãy để bé bò và lăn lộn tự do
Trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi giống như những nhà thám hiểm nhỏ, luôn tràn đầy tò mò trước thế giới xung quanh. Trẻ thích với tay chạm vào mọi thứ, bò từ chỗ này sang chỗ khác để khám phá bằng chính cơ thể mình. Ở giai đoạn này, thay vì lo lắng quá nhiều về sự bừa bộn hay sợ con bẩn, bố mẹ nên ưu tiên tạo cho trẻ một không gian an toàn, đủ rộng để con được tự do chạm, bò và lăn theo nhịp phát triển tự nhiên.
Khi trẻ đưa tay cầm nắm đồ chơi, sờ vào các bề mặt với kết cấu khác nhau, xúc giác được kích thích mạnh mẽ, từ đó thúc đẩy não bộ học cách kiểm soát và phối hợp các cử động tinh của bàn tay. Đặc biệt, bò là một mốc vận động rất quan trọng trong năm đầu đời.
Hoạt động này giúp trẻ vận động toàn thân, rèn luyện khả năng giữ thăng bằng và phối hợp hai bên cơ thể, đồng thời kích thích hệ tiền đình trong não, nền tảng cho nhận thức không gian và khả năng vận động về sau.
Vì vậy, thay vì luôn bế trên tay, bố mẹ hãy cho trẻ cơ hội được nằm sàn, tự do bò và lăn trong môi trường an toàn. Mỗi lần con tự khám phá bằng chính cơ thể là một bước tiến thầm lặng nhưng quan trọng trong sự phát triển trí não và thể chất.
Chơi trò "ú òa" với bé
Trốn tìm là một trong những trò chơi đơn giản nhưng luôn khiến các bé thích thú. Bố mẹ có thể dùng tay che mặt mình, rồi bất ngờ mở ra với nụ cười rạng rỡ và giọng nói vui tươi: “Bé yêu, mẹ ở đây rồi!” Hoặc nhẹ nhàng dùng một chiếc khăn mỏng che mặt bé trong chốc lát, sau đó nhanh chóng mở ra để quan sát phản ứng ngạc nhiên, thích thú của con.
Dù rất đơn giản, trò chơi này lại mang đến nhiều lợi ích cho sự phát triển trí não của trẻ. Khi bố mẹ “biến mất” rồi xuất hiện trở lại, bé dần hình thành nhận thức rằng mọi thứ không biến mất vĩnh viễn dù tạm thời không nhìn thấy. Sự chờ đợi và bất ngờ ấy kích thích trí tò mò, khả năng ghi nhớ và tư duy nhận thức đang nảy nở trong não bộ.
Đồng thời, tiếng cười, ánh mắt và sự tương tác gần gũi trong lúc chơi giúp tăng cường gắn kết tình cảm giữa bố mẹ và con. Trẻ cảm nhận được sự quan tâm, yêu thương và từ đó hình thành cảm giác an toàn, nền tảng quan trọng để bé mạnh dạn khám phá thế giới xung quanh trong những năm đầu đời.
Hãy đưa bé đến gần gũi hơn với thiên nhiên
Thiên nhiên giống như một cuốn bách khoa toàn thư sống động, không có trang cuối, luôn mở ra vô vàn điều mới mẻ để trẻ thơ khám phá. Bố mẹ có thể đưa bé đến công viên, vùng quê hay những không gian xanh, để ngắm nhìn cây cối, hoa lá, lắng nghe tiếng chim hót và chạm tay vào đất, cát, sỏi đá.
Màu sắc, âm thanh, mùi hương và cảm giác trong thiên nhiên mang đến cho trẻ những kích thích giác quan toàn diện, góp phần thúc đẩy sự phát triển hài hòa của não bộ. Những bông hoa rực rỡ nuôi dưỡng thị giác, tiếng chim và tiếng gió rèn luyện thính giác, chạm vào các chất liệu khác nhau giúp xúc giác của bé trở nên nhạy bén.
Quan trọng hơn, thiên nhiên cho trẻ cơ hội tiếp xúc với thế giới một cách chân thực và phong phú. Qua từng trải nghiệm nhỏ, tầm nhìn của bé dần được mở rộng, trí tưởng tượng được đánh thức, và sự tò mò, động lực quan trọng cho học hỏi suốt đời cũng từ đó mà lớn lên một cách tự nhiên.
Hãy đảm bảo bé ngủ đủ giấc
Giấc ngủ chính là khoảng thời gian nạp năng lượng quý giá cho não bộ của trẻ. Trong năm đầu đời, trẻ sơ sinh dành phần lớn thời gian để ngủ, bởi đây là lúc não bộ diễn ra quá trình hoàn thiện, kết nối và phục hồi mạnh mẽ nhất. Một giấc ngủ sâu và đủ giúp các tế bào thần kinh phát triển khỏe mạnh, tạo nền tảng cho trí nhớ, khả năng học hỏi và cảm xúc.
Vì vậy, bố mẹ cần tạo cho bé một không gian ngủ yên tĩnh, thoáng mát và ấm áp, giúp con dễ dàng đi vào giấc ngủ và ngủ ngon hơn. Bên cạnh đó, việc xây dựng thói quen ngủ đều đặn, cho bé đi ngủ và thức dậy vào những khung giờ ổn định mỗi ngàysẽ giúp hình thành đồng hồ sinh học lành mạnh, hỗ trợ sự phát triển tự nhiên của não bộ.
Khi được ngủ đủ và ngủ chất lượng, bé thức dậy với tinh thần thoải mái, cơ thể tràn đầy năng lượng và sẵn sàng khám phá thế giới xung quanh bằng tất cả sự tò mò vốn có.
Năm đầu đời trôi qua rất nhanh, nhưng lại là giai đoạn đặt nền móng quan trọng nhất cho trí não của trẻ. Bố mẹ chú ý và kiên trì thực hiện những điều tưởng chừng nhỏ, đồng hành cùng con bằng sự thấu hiểu và khoa học, bé sẽ có một khởi đầu vững vàng để lớn lên khỏe mạnh, thông minh và tràn đầy tiềm năng.
